( ( 1531 ) ) سيل چون آمد به دريا بحر گشت * دانه چون آمد به مزرع صحو گشت ن 75 20 - ك 33 5 صحو گشت : صاف گشت . و در نسخ چاپ چنين است كه : سيل چون آمد به دريا بحر گشت - دانه چون آمد به مزرع كشت گشت . و اين حسن ندارد زيرا كه اگر « كشت » ( به كسر كاف عربى ) را بر « گشت » به فتح گاف فارسى ) مقدم داريم ، قافيه موافق نيست ، و اگر عكس كنيم لزوم ما لا يلزم كه از محسنات است ندارد ، و فتح كاف كشت ( به كاف عربى ) را نه لغت مساعدت مىكند و نه كلام شعرا . شيخ سعدى گويد : خرما نتوان خورد از اين خار كه كشتيم ديبا نتوان بافت از اين پشم كه رشتيم و خواجه حافظ كشت را با سرشت و بهشت و مانند آن تقفيه كرده . و نسخهء اصل مولوى چنان بوده كه ما نقل كرديم . و ميغ و تيغ و محو و صحو جناس لا حق دارند . و بنا بر نسخهء ديگر بايد كشت ( به كاف عربى ) مؤخر باشد ولى به جهت ضرورت شعر به فتح خوانده شود چون خوى و خود و مانند اينها كه به جهت ضرورت به فتح خوانده مىشود . و داعى بر تفصيل آن كه ، در چاپ اگر غلطى واقع شود همه موافقند و دو چاپ مختلف در دو نوع خط به آن طور به نظر آمد . ( ( 1563 ) ) يا به ياد اين فتادهء خاك بيز * چون كه خوردى جرعه اى بر خاك ريز ن 77 9 - ك 33 23 جرعه اى بر خاك ريز : تلميح است به قول قايل : شَرِبْنا وَاَهْرَقْنا اِلَى الَارْضِ جُرعَةً وَ لِلارْضِ مِنْ كَاْسِ الْكِرامِ نَصيبٌ ( ( 1570 ) ) عاشقم بر لطف و بر قهرش به جد * بو العجب من عاشق اين هر دو ضد ن 77 17 - ك 33 28 عاشقم بر لطف و بر قهرش به جد : چه اسماء حق تعالى جميعاً حسنى و صفات او همه علياست . چنان كه عرفا فرموده‌اند : « تَحْتَ كُلِّ جَلالٍ جَمالٌ وَتَحْتَ كُلِّ بَلاءٍ وِلاءٌ » ، اين حكم اسماء و صفات است . و اگر مظاهر ملاحظه كنيم وجود هر جا بوده باشد در هر گلى و هر خارى و هر نورى و هر نارى خير محض است از آن جهت كه وجود است و وجه حق است . جَمالُكَ فى كُلِّ الْحَقائِقِ سائِرٌ . و خير محض بودن وجود مطلق و مطلقِ وجود را حكماء الهيين بديهى دانسته‌اند . پس همه جا معشوقيت دارد چنان كه عاشقيت دارد . سارى است سر عشق در اعيان على الدوام كالبدر فى الدجية و الشمس فى الغمام و امّا تعينات كه آنها را اعيان ثابته و ماهيات گويند امور اعتباريه‌اند و اسماء حدود و وجود و سرابند و قابل تعلق نيستند و به اندازهء وجودى كه در ذهن بالعرض دارند نوريت و خيريت تبعى دارند لكن تحقق بالذات ندارند . * ( إِنْ هِيَ إِلَّا أَسْماءٌ سَمَّيْتُمُوها أَنْتُمْ وَآباؤُكُمْ ما أَنْزَلَ الله بِها مِنْ سُلْطانٍ 53 : 23 . ( 1 )

--> ( 1 ) قرآن كريم ، سورهء نجم ، آيهء 23 .